Definitie De definitie van jenever wordt gegeven in een Productschapverordening en in de Europese wetgeving. In de Europese verordening wordt gesproken van ‘een met jeneverbessen gearomatiseerde gedistilleerde drank’. De officiële definitie luidt als volgt: “Jenever is een alcoholhoudende drank, die kleurloos tot lichtgeel gekleurd is, uitsluitend vervaardigd van moutwijn c.q. moutwijndistillaat en uit graan of uit melasse-gestookte alcohol, onder gebruikmaking van microbiologisch zuiver water, gedistilleerd onder toevoeging van jeneverbessen en eventueel andere kruiden en/of zaden, al dan niet met suiker gezoet, met een alcoholgehalte van tenminste 35% bij 20 °C”.

Graanjenever Als het woord ‘graanjenever’ op het etiket vermeld wordt, moet de alcohol voor 100% uit graan verkregen zijn. De alcohol moet dus geheel uit graan bereid zijn. Graanjenever bestaat in de oude en in de nieuwe variant: oude graanjenever en jonge graanjenever.

Oude jenever Oude jenever - vaak gespeld als genever - is jenever volgens oude receptuur bereid. Dit is jenever met een meer uitgesproken smaak. Bovendien is een waarneembare jeneverbessmaak verplicht gesteld. In oude graanjenever wordt alleen graanalcohol toegepast.

Jonge jenever Jonge jenever bestaat ongeveer sinds de Tweede Wereldoorlog, toen jeneverdrinkers overstapten op een borrel met een meer neutrale smaak. Als het een jonge graanjenever is, moeten de regels voor graanjenever natuurlijk gehanteerd worden en zal er alleen graanalcohol gebruikt worden.

Korenwijn Korenwijn is een jeneverachtig product dat echter volgens de warenwet in een aparte categorie valt. De distillateurs geven het eindproduct hun persoonlijke signatuur mee door middel van een geconcentreerd kruidendistillaat.

Het ontstaan van jenever Jenever behoort tot de oudste gedistilleerde kwaliteitsdranken. In Nederland is het ook nu nog de meest populaire borrel: per jaar wordt er met smaak rond de 25 miljoen liter van geconsumeerd. Al in de zestiende eeuw wisten de Nederlandse stokers een kraakheldere vloeistof aan hun koperen distilleerketels te ontlokken.

De ontdekking van alcohol De geschiedenis van alcohol is veel ouder dan het woord zelf. Het distilleren van alcohol uit wijn is een min of meer toevallige vondst van Italiaanse alchemisten, die gedateerd kan worden tussen 1050 en 1150. De goddelijke drank werd eerst slechts als geneesmiddel tegen allerlei mogelijke en onmogelijke ziekten beschouwd. Omdat het distilleren van alcohol uit wijn een redelijk eenvoudige zaak bleek te zijn werd, mede door grote pestepidemieën, de vraag steeds groter.

Verspreiding distilleerkunst Het proces van gedistilleerde alcohol uit wijn halen kwam echt tot bloei in de late Middeleeuwen, uiteraard vooral in streken waar wijn werd verbouwd. De centrale figuur in de verspreiding van die techniek naar Frankrijk was Arnaud Villeneuve. Door distillatie werd het transportvolume sterk verkleind, daarnaast vormde de route overzee ook een goede weg voor de verbreiding van de distilleerkunst in het noorden. De bedoeling was de brandewijn na de reis over de Noordzee weer te verdunnen met water, maar in onverdunde vorm bleek de brandewijn veel lekkerder.

Nederland Voor de Nederlandse distillateurs kwam de grote doorbraak, door de ontdekking van een beslag van gerstemout en andere granen als grondstof voor distillatie. Na de ontkieming van het graan (coorn), werd het gedroogd (gebrand). Met water op de juiste temperatuur erbij, plus gist, bleek in het zoetige beslag een bescheiden percentage alcohol te ontstaan. Een nieuw ambacht was ontstaan, dat van ‘coornbrander’. Het begon met pogingen de ‘gebrande wijn’ te evenaren. Zo sprak men in de achttiende eeuw in de Nederlanden van ‘korenbrandewijn’. Na driemaal distilleren verkreeg men het belangrijke basisproduct: de moutwijn. De distillateurs verfijnden de moutwijn door deze nogmaals te distilleren onder toevoeging van jeneverbessen en allerlei andere, soms exotische, kruiden en specerijen. De smaak van moutwijn was namelijk niet altijd even aangenaam. De jeneverbes was een schot in de roos. Niet alleen maakte de bes het distillaat lekkerder, maar er werd ook een geneeskrachtige werking aan toegeschreven. En de jenever was geboren.

De naam jenever Aan wie de ontdekking van jenever is toe te schrijven zal nooit duidelijk zijn, maar de stokers uit Frans Vlaanderen kunnen de receptuur ontwikkeld hebben. Vandaar ook het oorspronkelijke Franse woord geničvre of genčvre voor het oer-Hollandse woord jenever. Wie ook de uitvinder geweest moge zijn, het product kreeg in de loop der tijden een onvervalst Nederlands karakter.

Schiedam en Amsterdam In de zeventiende eeuw werd Rotterdam als havenplaats steeds belangrijker en kende een enorme bevolkingsgroei. Bovendien werd er in Rotterdam veel graan verhandeld. Echter, branderijen waren in het midden van de stad niet gewenst, omdat zich in de buurt ervan vaak varkensmesterijen bevonden die stank en overlast veroorzaakten. De spoeling, de graanresten die overblijven na distillatie, is namelijk erg geschikt als veevoer. Om die reden verhuisden de branderijen naar buiten de stad en zo ontwikkelde Schiedam zich tot de jeneverstad. Rond 1880 bestonden er een kleine 400 branderijen in Schiedam. Ditzelfde gebeurde op kleine schaal ook in Amsterdam, van waaruit de branders verhuisden naar het nabijgelegen dorp Weesp.